Nếu bạn cảm thấy mình nói chuyện không hay, diễn đạt lủng củng thì hãy dành vài phút mỗi ngày để luyện 4 bài tập này. Chỉ cần kiên trì, khả năng diễn đạt của bạn sẽ thay đổi rõ rệt.
Nhiều người nghĩ rằng ăn nói lưu loát là năng khiếu bẩm sinh, nhưng sự thật là khả năng diễn đạt cũng giống như một nhóm cơ, càng luyện đúng cách bạn càng nói mạch lạc và tự tin hơn.
Có những lúc bạn muốn nói rất nhiều, nhưng vừa mở miệng là đầu óc trống rỗng, không biết bắt đầu từ đâu. Đó không phải vì bạn kém thông minh, mà vì não của bạn chưa hình thành được thói quen chuyển suy nghĩ thành ngôn từ. Muốn thay đổi điều đó, hãy bắt đầu thử xây dựng “Sự đồng bộ giữa suy nghĩ và lời nói” thông qua 4 bài tập sau:
Bài tập 1: Nghe thụ động
Bài tập đầu tiên cực kỳ đơn giản. Bạn có biết tại sao mỗi đứa trẻ còn chưa đi học lại biết nói không? Bởi vì hàng ngày chúng được nghe người lớn nói chuyện. Vậy nên mỗi sáng, lúc đánh răng, rửa mặt hay thay quần áo, hãy bật những bài diễn thuyết, podcast hoặc những video có chất lượng nội dung cao để nghe. Bạn không cần phải tập trung nghe từng câu từng chữ. Mỗi ngày, bạn âm thầm để ngôn ngữ chất lượng cao “rửa tai” mình. Sau khoảng 2 tuần, bạn sẽ nhận ra cách ngắt nghỉ, cách dùng từ và nhịp nói của mình bắt đầu thay đổi một cách tự nhiên. Giống như não bộ đã quen với một mẫu giao tiếp tốt hơn mà không cần phải cố gắng ghi nhớ.
Bài tập 2: Tích lũy vốn từ
Nhưng chỉ có cảm nhận ngôn ngữ thôi thì vẫn chưa đủ, chúng ta đến với bài tập thứ 2. Rất nhiều người nói chuyện lan man vì kho dữ liệu trong đầu quá nghèo nàn. Mỗi khi có thời gian rảnh, họ chỉ lướt những video giải trí ngắn khiến bộ não ngày càng quen với việc tiếp nhận thông tin hời hợt. Lâu dần vốn ngôn ngữ cũng bị mai một. Thay vào đó, hãy tận dụng lúc chờ xe, chờ đồ ăn hoặc nghỉ giải lao để đọc tin tức, các bài phân tích hoặc những góc nhìn mới về xã hội; đọc những bài bình luận chất lượng và các góc nhìn đa chiều; hoặc là đọc sách về những chủ đề bạn quan tâm. Khi trong đầu bạn chứa đầy những quan điểm mới mẻ và sắc bén, lần sau trò chuyện với người khác, cảm giác lúc nào cũng có thể mở ra một chủ đề mới sẽ vô cùng tuyệt vời. Lúc đó, khả năng diễn đạt của bạn giống như sở hữu một “kho đạn” không bao giờ cạn, bạn sẽ không còn rơi vào cảnh hết chuyện để nói.
Bài tập 3: Luyện nói trước gương/camera
Có kho đạn chất liệu rồi, bước tiếp theo là luyện cách nói. Nhà triết học Wittgenstein từng nói: “Giới hạn của ngôn ngữ chính là giới hạn của thế giới”. Hiểu đơn giản là nếu bạn không thể dùng ngôn ngữ chính xác để mô tả một sự việc thì chính bạn cũng chưa thật sự hiểu rõ nó. Muốn làm rõ sự hỗn độn đó, mỗi ngày bạn cần trải qua một bài tập tuy hơi khó chịu nhưng cực kỳ hiệu quả: Hãy chọn một bài viết ngắn có chiều sâu. Đứng trước gương hoặc mở camera trước của điện thoại, nhìn thẳng vào mắt mình và kể lại nội dung bằng chính lời của bạn. Quan sát xem cách phát âm có rõ ràng không, biểu cảm khuôn mặt có tự nhiên không, ngôn ngữ cơ thể có hài hòa không. Rất nhiều người chưa từng biết rằng khi mình nói chuyện trông lại thiếu tự nhiên đến thế. Bài tập này sẽ buộc bạn đối diện với những “điểm mù” trong cách diễn đạt của chính mình. Khi bạn có thể nhìn vào mắt mình và nói trôi chảy một đoạn nội dung phức tạp thì đứng trước bất kỳ ai bạn cũng sẽ không còn e ngại. Làm được điều này, bạn đã vượt qua khoảng 80% mọi người ngoài kia rồi.
Bài tập 4: Đơn giản hóa vấn đề (Phương pháp Feynman)
Cuối cùng là bài tập quan trọng nhất. Bạn có để ý những người giao tiếp giỏi hiếm khi dùng những từ ngữ quá học thuật hay phức tạp để gây ấn tượng không? Họ luôn dùng những lời lẽ rất đời thường để giải thích những vấn đề phức tạp một cách rõ ràng. Đó cũng chính là tinh thần của phương pháp Feynman.
Ví dụ, thay vì nói: “Bạn cần mở rộng năng lực mã hóa và truy xuất ngôn ngữ của não bộ”, bạn hãy nói đơn giản hơn: “Hãy tưởng tượng vốn từ giống như một hộp đồ nghề. Trong hộp chỉ có một chiếc búa thì gặp việc gì bạn cũng chỉ biết dùng búa. Nhưng càng có nhiều công cụ, bạn càng biết chọn đúng cách để giải quyết từng tình huống”.
Vậy nên khi xem các chương trình hài độc thoại hoặc các chương trình về ngôn ngữ, đừng chỉ cười, hãy phân tích xem họ đã biến một ý tưởng trừu tượng thành những tình huống rất đời thường như thế nào. Mỗi khi học được một điều mới, hãy thử giải thích lại bằng những từ ngữ đơn giản nhất, hãy tưởng tượng bạn đang nói với một đứa trẻ 5 tuổi. Nếu người khác có thể hiểu ngay điều bạn nói, nghĩa là bạn đã thật sự hiểu nó. Khi bạn làm được điều này thường xuyên, tư duy diễn đạt và khả năng sắp xếp ý tưởng của bạn sẽ tiến bộ rất nhanh.
Đừng nghĩ rằng phải có năng khiếu mới nói hay được. Điều khiến hầu hết mọi người mãi không cải thiện là vì họ chỉ lo mình nói dở nhưng lại không chịu mở miệng để luyện tập. 4 bài tập này sẽ giúp bạn cải thiện khả năng diễn đạt nếu bạn thực sự bắt tay vào luyện.
Còn nếu bạn muốn đi xa hơn — không chỉ nói trôi chảy mà còn biết cách kể chuyện thuyết phục và khiến người khác muốn lắng nghe mình — thì tôi gợi ý bạn đọc cuốn “Nói khéo kéo người nghe”. Điều tôi thích ở cuốn sách này là nó không bắt bạn trở thành một diễn giả hoàn hảo, nó giúp bạn tìm ra cách truyền tải ý tưởng theo đúng chất riêng của mình, để mỗi lần cất lời đều tự nhiên và có sức thuyết phục hơn. Phù hợp với bất kỳ ai muốn rèn luyện tư duy mạch lạc, làm chủ các cấu trúc logic, giúp diễn đạt không bị lan man và để người nghe dễ dàng nắm bắt, ghi nhớ.