Bạn có để ý thấy rằng khi ai đó nói sai về một điều bạn am hiểu, bạn cảm thấy bứt rứt không yên? Ví dụ, nếu ai đó nói: “Hình như dự án của anh chậm tiến độ vì đội ngũ thiếu năng lực”, ngay lập tức bạn sẽ muốn đính chính: “Không phải, lỗi là do nhà cung cấp linh kiện chậm giao hàng 2 tuần”.
Bằng cách đính chính đó, bạn vừa vô tình tiết lộ nguyên nhân cốt lõi của vấn đề mà có lẽ lúc bình thường bạn sẽ tìm cách nói giảm nói tránh. Con người có một khao khát mãnh liệt là được sửa sai cho người khác. Chúng ta “nghiện” cảm giác được làm thầy, được đưa mọi thứ về đúng trật tự mà mình biết: nghiện được sửa sai cho người khác.
Lý giải: “cơn nghiện” được làm thầy
Tại sao chúng ta lại khó giữ mồm giữ miệng khi thấy người khác nói sai? Chris Voss – cựu đàm phán gia FBI, lý giải rằng việc sửa sai cho người khác mang lại một sự thỏa mãn về mặt tâm lý. Khi bạn đính chính cho ai đó, não bộ sẽ ghi nhận bạn đang ở vị thế cao hơn – vị thế của một người dẫn dắt hoặc người có kiến thức.
Cảm giác được làm “thầy” khiến chúng ta hạ thấp hàng rào phòng vệ. Lúc này, mục tiêu của bạn không còn là bảo mật thông tin nữa, mà là để đối phương hiểu đúng về giá trị hoặc kiến thức của bạn. Đây chính là trạng thái tâm lý mà chúng ta dễ “lỡ lời” nhất.
Nếu bạn để cái tôi dẫn dắt thông tin?
Hậu quả của việc không kiểm soát được “cơn nghiện” này là bạn rất dễ bị điều hướng trong bất cứ cuộc trao đổi, thương lượng nào mà không hề hay biết.
– Mất lợi thế: Bạn tiết lộ những thông tin quan trọng chỉ để bảo vệ cái tôi nhất thời.
– Bị dắt mũi: Đối phương có thể cố tình đưa ra các giả định sai để kích khích bạn nói ra sự thật ngầm hiểu.
– Xung đột không đáng có: Việc quá ham sửa sai cho người khác dễ khiến cuộc hội thoại trở nên căng thẳng, đối phương cảm thấy bị hạ thấp và sẽ đóng sập cánh cửa hợp tác.
Biến khao khát sửa sai thành công cụ đàm phán
Trong cuốn sách “Đừng Bao Giờ Chia Đôi Lợi Ích Trong Mọi Cuộc Đàm Phán”, Chris Voss không dạy chúng ta cách tranh cãi để thắng. Ông dạy cách lắng nghe và sử dụng chính những phản ứng tâm lý tự nhiên này để tìm ra giải pháp chung.
1. Dán nhãn sai có chủ đích (Mislabeling): Thay vì hỏi trực tiếp, hãy đưa ra một nhận định sai nhẹ nhàng về cảm xúc hoặc tình huống của đối phương. Ví dụ: “Dường như anh đang cảm thấy tôi không đủ tin tưởng để anh chia sẻ khó khăn này?”. Khi họ sửa lại cho bạn, đó là lúc bạn có được thông tin trung thực nhất.
2. Học cách im lặng: Sau khi dán nhãn, hãy im lặng ít nhất 6 giây. Đây là khoảng thời gian để đối phương tự đấu tranh với khao khát muốn đính chính và lấp đầy khoảng trống gượng gạo bằng những thông tin giá trị.
3. Lùi lại một bước để tiến hai bước: Thay vì cố gắng làm người thông minh nhất trong phòng, hãy chấp nhận đóng vai người cần được chỉ bảo. Khi đối phương cảm thấy họ đang “mentoring” (dẫn dắt) bạn, họ sẽ cởi mở hơn, bớt phòng thủ hơn và sẵn sàng cùng bạn tìm ra tiếng nói chung.
Đàm phán không phải là một kỹ năng công việc, đó là kỹ năng sống. Hiểu về ”cơn nghiện sửa sai” hay ”nghệ thuật dán nhãn” sẽ giúp bạn bước qua mọi xung đột đời thường một cách nhẹ nhàng hơn. Hãy để cuốn sách này trở thành bản đồ tâm lý giúp bạn thấu thị thực tại và kết nối sâu sắc hơn với mọi người xung quanh.
